Quy trình cải tạo ao nuôi tôm thẻ chân trắng đúng kỹ thuật

Cải tạo ao nuôi tôm không phải là một bước thủ tục trước vụ, mà là khoản đầu tư quyết định năng suất và lợi nhuận của cả một mùa nuôi tôm thẻ chân trắng. Một đáy ao còn tồn dư bùn thải, khí độc và mầm bệnh Vibrio từ vụ trước sẽ kéo theo hàng loạt rủi ro như tôm chậm lớn, phân trắng, hoại tử gan tụy ngay từ tháng nuôi đầu tiên. Sau đây, Bio Kama sẽ hướng dẫ cho bà con quy trình cải tạo ao nuôi tôm thẻ chân trắng theo đúng kỹ thuật, từ vét bùn, phơi đáy, bón vôi, diệt tạp, diệt khuẩn đến gây màu nước và kiểm tra thông số trước khi thả giống. Đồng thời, bài viết cũng chỉ ra những sai lầm phổ biến khiến nhiều hộ nuôi mất trắng ngay từ đầu vụ, cùng giải pháp sinh học giúp rút ngắn thời gian cải tạo mà vẫn đảm bảo môi trường ao sạch bệnh trước khi bà con bắt tay vào vụ mới.

Vì sao cải tạo ao nuôi tôm quyết định thành bại cả vụ nuôi?

Cải tạo ao nuôi tôm là bước xử lý nền đáy và môi trường nước nhằm loại bỏ toàn bộ mầm bệnh, khí độc và chất thải hữu cơ tồn dư sau mỗi vụ nuôi. Đây chính là nền móng cho cả một chu kỳ nuôi, bởi phần lớn dịch bệnh nguy hiểm trên tôm thẻ chân trắng như phân trắng, hoại tử gan tụy cấp tính hay đốm trắng đều bắt nguồn từ đáy ao ô nhiễm và mật độ vi khuẩn Vibrio tích lũy qua nhiều vụ nuôi liên tiếp.

Thực tế tại nhiều vùng nuôi cho thấy, ao được cải tạo sơ sài, bỏ qua khâu phơi đáy hoặc bón vôi không đủ liều thường phát sinh khí độc NH3, NO2 chỉ sau 20 – 30 ngày thả giống, buộc người nuôi phải xử lý phát sinh, tốn kém hơn nhiều lần so với chi phí cải tạo ban đầu.

Ngược lại, một ao được cải tạo đúng kỹ thuật sẽ tạo được hệ đệm pH ổn định, nền đáy tơi xốp và hệ vi sinh có lợi phát triển ngay từ đầu, giúp tôm giống thích nghi nhanh, giảm hao hụt trong giai đoạn 30 ngày đầu, vốn là giai đoạn nhạy cảm nhất của tôm thẻ chân trắng.

Cải tạo ao nuôi tôm là gì? Khi nào cần thực hiện

Về bản chất, cải tạo ao nuôi tôm là tổ hợp các biện pháp cơ học, hóa học và sinh học tác động lên đáy ao, bờ ao và nguồn nước cấp nhằm đưa môi trường ao về trạng thái phù hợp cho tôm giống trước khi bắt đầu vụ nuôi mới. Công việc này thường được thực hiện sau khi thu hoạch tôm ở vụ trước, hoặc với ao mới đào lần đầu, trước khi cấp nước và thả giống.

Đối với các vùng nuôi thâm canh, mật độ cao, một số hộ còn thực hiện cải tạo giữa vụ khi phát hiện dấu hiệu ô nhiễm nền đáy nghiêm trọng như đáy ao đen, mùi hôi H2S nồng nặc, dù chưa hết chu kỳ nuôi. Thời điểm lý tưởng để bắt đầu cải tạo là ngay sau khi thu hoạch, tránh để đáy ao khô cứng hoặc ngập nước mưa kéo dài, vì cả hai tình huống đều làm giảm hiệu quả phơi đáy và tăng chi phí xử lý về sau.

Cần chuẩn bị những gì trước khi cải tạo ao nuôi tôm

Trước khi bắt tay vào cải tạo, người nuôi cần chuẩn bị đầy đủ vật tư, dụng cụ và có kế hoạch kiểm tra hiện trạng ao để tránh phát sinh chi phí giữa chừng.

• Kiểm tra hiện trạng ao và hệ thống: đánh giá độ dày lớp bùn đáy, tình trạng bờ ao, cống cấp và thoát nước, hệ thống quạt nước hoặc sục khí. Với ao đất, cần đặc biệt lưu ý các khu vực trũng, nơi bùn thải và chất hữu cơ tích tụ nhiều nhất qua các vụ nuôi.
• Chuẩn bị vật tư cải tạo: vôi nông nghiệp CaCO3, vôi nung CaO hoặc Dolomite tùy độ phèn của đất, hóa chất diệt tạp như saponin, hóa chất diệt khuẩn (Chlorine, TCCA, BKC, Iodine), chế phẩm vi sinh xử lý đáy và nước, cùng nguồn cám gạo, mật rỉ đường, bột đậu nành để gây màu nước giai đoạn sau. Việc chuẩn bị đồng bộ ngay từ đầu giúp quy trình diễn ra liên tục, không bị gián đoạn giữa các bước, vốn là nguyên nhân khiến nhiều ao kéo dài thời gian cải tạo ngoài dự kiến.

Xem thêm: Vôi thủy sản là gì?

Quy trình cải tạo ao nuôi tôm thẻ chân trắng gồm những bước nào

Đây là phần cốt lõi của kỹ thuật cải tạo ao nuôi tôm, quyết định trực tiếp chất lượng nền đáy và nguồn nước trước khi thả giống. Quy trình chuẩn gồm bảy bước tuần tự, mỗi bước cần thời gian và liều lượng xử lý riêng, không nên rút ngắn hoặc bỏ qua để tránh ao chưa ổn định đã vội thả tôm.

Bước 1: Tháo cạn nước và vét bùn đáy ao

Tháo cạn toàn bộ nước trong ao nuôi và ao lắng, sau đó dùng máy hút bùn hoặc phương tiện cơ giới để vét lớp bùn đen ở đáy ao, đặc biệt là khu vực giữa ao và các góc trũng. Lớp bùn này chứa lượng lớn chất hữu cơ phân hủy, xác tảo, thức ăn dư thừa của vụ nuôi trước, là môi trường lý tưởng để vi khuẩn gây bệnh và khí độc tích tụ. Với ao đất lâu năm, nên xới lật đáy ao để lớp đất bên dưới được tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng ở bước tiếp theo.

Bước 2: Phơi đáy ao để diệt mầm bệnh

Sau khi vét bùn, tiến hành phơi khô đáy ao dưới nắng để oxy hóa chất hữu cơ còn sót lại, giảm khí H2S và tiêu diệt bào tử vi khuẩn, virus gây bệnh tồn lưu trong đất. Với ao đất, thời gian phơi đáy tối thiểu là 10 đến 15 ngày, có thể kéo dài đến khi đáy ao nứt chân chim là đạt yêu cầu.

Với ao lót bạt HDPE, thời gian phơi chỉ cần khoảng 5 – 7 ngày do bề mặt bạt không giữ mầm bệnh sâu như nền đất tự nhiên, đây cũng là lợi thế giúp ao bạt rút ngắn đáng kể chu kỳ cải tạo so với ao đất truyền thống.

Bước 3: Bón vôi cải tạo nền đáy và ổn định pH

Vôi là vật tư không thể thiếu trong cải tạo ao nuôi tôm, vừa giúp nâng pH đất, vừa cải thiện độ kiềm và tiêu diệt mầm bệnh còn sót ở tầng đáy. Liều lượng bón vôi phụ thuộc chủ yếu vào độ phèn của nền đáy, cụ thể như sau.

Rải vôi đều khắp mặt đáy ao, chú ý kỹ các góc ao và vùng trũng vì đây là nơi tích tụ acid và bùn thải nhiều nhất. Sau khi bón, phơi thêm 2 đến 3 ngày để vôi tan hết và ngấm vào nền đất trước khi chuyển sang bước cấp nước.

Bước 4: Cấp nước qua ao lắng và diệt tạp

Nước cấp vào ao nuôi cần được xử lý qua ao lắng, lọc qua lưới để loại bỏ cá tạp, ấu trùng cua còng và rác hữu cơ trước khi vào ao chính. Sau khi cấp nước đến mực khoảng 1,2 – 1,5 mét, tiến hành diệt tạp bằng saponin để loại bỏ cá tạp, giáp xác và các loài cạnh tranh thức ăn, oxy với tôm giống.

Liều lượng saponin thay đổi theo độ mặn của ao, dao động từ 10 kg cho mỗi 1.000 m³ nước ở độ mặn trên 20‰, đến 15 – 20 kg cho mỗi 1.000 m³ ở độ mặn dưới 10‰. Sau khi té thuốc từ 2 – 3 ngày, tạp chất và cá dữ sẽ chết nổi, cần vớt sạch để tránh gây ô nhiễm ngược trở lại.

Bước 5: Diệt khuẩn nguồn nước trước khi gây màu

Khoảng 2 ngày sau khi diệt tạp, tiến hành diệt khuẩn toàn bộ nước ao bằng Chlorine, TCCA, BKC hoặc Iodine nhằm loại bỏ vi khuẩn Vibrio và mầm bệnh còn sót trong nước. Chlorine là lựa chọn phổ biến nhất với liều xử lý tham khảo từ 25 – 30 ppm, tương đương 25 – 30 kg cho mỗi 1.000 m³ nước, mức liều cần tăng thêm nếu nước ao có hàm lượng chất hữu cơ cao hoặc pH cao.

Sau diệt khuẩn, cần chờ ít nhất 5 – 7 ngày để dư lượng hóa chất phân hủy hoàn toàn trước khi cấy vi sinh và gây màu nước, tránh vi sinh có lợi bị tiêu diệt ngay khi vừa đưa vào ao.

Với những ao từng bùng phát bệnh phát sáng, phân trắng hoặc hoại tử gan tụy ở vụ trước, chỉ diệt khuẩn bằng hóa chất phổ rộng đôi khi chưa xử lý triệt để phần Vibrio trú ẩn trong lớp biofilm bám ở đáy ao và thành bờ. Trong trường hợp này, bà con có thể cân nhắc dùng thêm Phage Pro, sản phẩm ứng dụng công nghệ thực khuẩn thể của Bio Kama.

Sản phẩm hoạt động theo cơ chế tìm và tiêu diệt chính xác các chủng Vibrio parahaemolyticus, Vibrio harveyi, Vibrio alginolyticus, giảm đến 95% mật độ Vibrio chỉ sau 1 giờ xử lý. Khác với Chlorine hay BKC diệt khuẩn không chọn lọc, Phage Pro không ảnh hưởng đến hệ vi sinh có lợi sắp được cấy vào ao ở bước gây màu nước tiếp theo, đồng thời không để lại dư lượng, phù hợp với các ao hướng tới tiêu chuẩn nuôi xuất khẩu.

Bước 6: Gây màu nước tạo nguồn thức ăn tự nhiên

Gây màu nước là bước chuẩn bị hệ tảo có lợi và sinh vật phù du làm nguồn thức ăn tự nhiên ban đầu cho tôm giống. Một công thức phổ biến là phối trộn mật rỉ đường, cám gạo và bột đậu nành theo tỷ lệ 3 phần mật rỉ, 1 phần cám gạo, 3 phần bột đậu nành, ủ lên men trong khoảng 12 giờ trước khi tạt xuống ao. Liều dùng tham khảo là 2 – 3 kg hỗn hợp cho mỗi 1.000 m³ nước, tạt liên tục trong 3 ngày. Khi nước đạt màu xanh vỏ đậu hoặc nâu nhạt và độ trong khoảng 30 – 40 cm là đạt yêu cầu để chuẩn bị thả giống.

Bước 7: Kiểm tra thông số nước trước khi thả giống

Trước khi thả tôm, bắt buộc phải đo lại đầy đủ các chỉ tiêu môi trường để đảm bảo nước đã ổn định, không còn tồn dư hóa chất diệt khuẩn hay dao động pH đột ngột. Đây là bước kiểm soát chất lượng cuối cùng, quyết định tỷ lệ sống của tôm giống trong những ngày đầu thả nuôi.

Thông số kỹ thuật nước ao cần đạt trước khi thả tôm giống

Việc đối chiếu thông số môi trường với ngưỡng kỹ thuật khuyến nghị giúp người nuôi tránh thả giống vào thời điểm ao chưa thực sự ổn định, nguyên nhân phổ biến gây sốc môi trường và hao hụt tôm giống trong tuần đầu tiên.

Các ngưỡng trên mang tính tham khảo chung theo kỹ thuật nuôi tôm thẻ chân trắng phổ biến, thực tế có thể điều chỉnh theo mô hình nuôi (ao đất, ao bạt, ao nuôi hai giai đoạn) và điều kiện thổ nhưỡng từng vùng. Bà con nên đo bằng bộ test tại chỗ hoặc gửi mẫu kiểm nghiệm thay vì chỉ ước lượng bằng quan sát.

Xem thêm: Ngưỡng Oxy hòa tan trong ao nuôi tôm cá

Cách cải tạo ao đất và ao bạt HDPE khác nhau thế nào

Hai mô hình ao phổ biến hiện nay là ao đất truyền thống và ao lót bạt HDPE, mỗi loại có đặc điểm cải tạo riêng do cấu trúc nền đáy khác nhau.

Nhìn chung, ao bạt HDPE rút ngắn đáng kể thời gian cải tạo và dễ vệ sinh triệt để hơn, phù hợp với mô hình nuôi thâm canh, mật độ cao. Trong khi đó, ao đất vẫn là lựa chọn phổ biến của các hộ nuôi quảng canh cải tiến nhờ chi phí đầu tư thấp, nhưng đòi hỏi kỹ thuật xử lý phèn và phơi đáy kỹ lưỡng hơn để đạt hiệu quả tương đương.

Những sai lầm thường gặp khi cải tạo ao nuôi tôm

Không ít vụ nuôi thất bại ngay từ tháng đầu tiên bắt nguồn từ những sai sót tưởng chừng nhỏ trong khâu cải tạo ao.

Rút ngắn thời gian phơi đáy để kịp lịch thời vụ là sai lầm phổ biến nhất, khiến mầm bệnh và khí độc chưa được xử lý triệt để đã vội cấp nước. Bón vôi không đủ liều hoặc rải không đều, bỏ sót các góc ao và vùng trũng, dẫn đến pH nền đáy không đồng nhất, tôm dễ bị stress khi bơi qua các khu vực có pH thấp. Diệt khuẩn quá gần thời điểm gây màu nước cũng khiến vi sinh có lợi vừa cấy vào đã bị tiêu diệt bởi dư lượng Chlorine, buộc phải làm lại từ đầu và kéo dài thời gian chuẩn bị.

Ngoài ra, nhiều hộ nuôi bỏ qua bước kiểm tra thông số nước trước khi thả giống, chỉ dựa vào quan sát màu nước bằng mắt thường, dẫn đến tôm giống bị sốc môi trường ngay tuần đầu dù đã cải tạo ao đầy đủ các bước trước đó.

Xem thêm: Tôm bị stress

Giải pháp sinh học hỗ trợ cải tạo ao nuôi tôm hiệu quả

Bên cạnh quy trình cải tạo cơ học và hóa học truyền thống, xu hướng hiện nay là kết hợp thêm chế phẩm sinh học ngay từ giai đoạn xử lý đáy và gây màu nước, giúp thiết lập hệ vi sinh có lợi sớm hơn thay vì chờ tôm phát sinh vấn đề mới xử lý. Đây cũng là hướng tiếp cận phòng bệnh từ gốc mà đội ngũ kỹ sư Bio Kama khuyến nghị áp dụng xuyên suốt vụ nuôi, thay vì chỉ can thiệp khi ao đã phát bệnh.

Với dòng sản phẩm như Bio Enzym và Bio Clear, hệ vi sinh được bổ sung ngay sau bước diệt khuẩn giúp phân hủy nhanh chất hữu cơ còn sót lại ở đáy ao, hỗ trợ ổn định môi trường nước trước khi thả giống mà không để lại dư lượng hóa chất.

Trong khi đó, chế phẩm cắt tảo và hạ khí độc như Bio 102 phù hợp sử dụng định kỳ ngay từ đầu vụ để kiểm soát tảo tàn, hạn chế phát sinh khí độc NH3, NO2 trong giai đoạn nước mới gây màu, vốn là thời điểm hệ vi sinh trong ao chưa ổn định. Việc phối hợp đúng thời điểm giữa hóa chất xử lý và vi sinh sinh học chính là điểm khác biệt giữa một ao cải tạo đạt chuẩn kỹ thuật và một ao chỉ xử lý qua loa cho đủ bước.

Bà con có thể tham khảo thêm nhóm chế phẩm xử lý nước và đáy ao dành cho tôm của Bio Kama, hoặc gửi tình trạng ao nuôi cụ thể để đội ngũ kỹ sư tư vấn liều lượng phù hợp với từng loại nền đáy và mô hình nuôi.

Câu hỏi thường gặp về cải tạo ao nuôi tôm

Kết luận

Cải tạo ao nuôi tôm thẻ chân trắng đúng kỹ thuật không nằm ở việc làm cho đủ bước, mà ở việc tuân thủ đúng thời gian và liều lượng ở từng khâu, từ vét bùn, phơi đáy, bón vôi, diệt tạp, diệt khuẩn cho đến gây màu nước và kiểm tra thông số trước khi thả giống. Một ao được chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ đầu vụ sẽ giảm đáng kể rủi ro phát sinh dịch bệnh và khí độc trong suốt chu kỳ nuôi, giúp bà con tiết kiệm chi phí xử lý phát sinh về sau.

Nếu ao nuôi của bà con đang gặp khó khăn trong khâu xử lý đáy, ổn định môi trường nước hoặc cần tư vấn liều lượng vi sinh phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng tại vùng nuôi, hãy gửi tình trạng ao nuôi hoặc liên hệ hotline 0982 266 640 để đội ngũ kỹ sư Bio Kama hỗ trợ tư vấn miễn phí, đồng hành cùng bà con ngay từ những ngày đầu chuẩn bị vụ mới.